Türk islam devletlerinde kültür ve uygarlık
19 Åžubat 2012 – 23:17
TÜRK Ä°SLAM DEVLETLERÄ°NDE KÜLTÜR VE UYGARLIK
HÜKÜMDARLIK SEMBOLLERÄ°
*Hutbe okutmak
*para bastırmak
*taht,taç,tuÄŸ,bayrak,tuÄŸra,nevbet(davul)
*Sancak,saltanat çadırı(otaÄŸ)
AYRINTI:
Karahanlılar döneminde;
Hükümdara:hakan,han,kadır,kara,buÄŸra,ilig
Saraya:ordu yada kapu derdi.
Sarayın en önemli görevlisi:Hacip(sekreter)
Bu dönemde ilk posta teÅŸkilatı kuruldu.
Gazneliler döneminde;
Hükümdara:yabgu,sultan,sultan-ı azam.
…………………………………………………………….
*devlete karşı iÅŸlenen suçlarla görevli Divan-ı Mezalime hükümdar baÅŸkanlık ederdi.
*atabeylik sistemi Selçuklularla Ä°slam dünyasına girdi.
*devlet iÅŸleri Nizamülmülk zamanında geliÅŸtirilen divan-ı Saaltanatta görüÅŸülür ve karara baÄŸlanırdı.
*Gaznelilerden itibaren hükümdarlar baÅŸa geçtiklerinde,halifeden hükümdarlıklarını onaylamalarını isterlerdi.
Halife MENÅžUR verdiÄŸi hükümdarlara,ASA,ALEM,HÄ°LAT(giysi) ve ÇETR(saltanat ÅŸemsiyesi) gibi hükümdarlık sembolleri hediye ederek onların hükümdarlıklarını tanırlardı.
NOT:16.yy.da Yavuz Sultan Selim’in Memlüklere son vermesiyle halifelik makamı hükümdara geçmiÅŸtir.
BÜYÜK DÄ°VAN(DÄ°VAN-I SALTANAT)1-Ä°stifaDivanı:Müstevfi.Maliye.2-TuÄŸra(inÅŸa,risalet )Divanı:TuÄŸrai.yazışmacı.3-Arz divanı:Emir-i arz(arzü2l ceyÅŸ).Askerlerin kayıtlarını ve maaÅŸ defterlerini tutar.4-Ä°ÅŸraf divanı:MüÅŸrif.Adli ve askeri iÅŸler dışındaki mali ve idari alanda denetlemeyapar.5-Mezalim divanı:hükümdar.Ağır siyasi suçlar.6-Niyabet-i Saltanat divan-ı:Naib.hükümdar olmadığında devlet iÅŸleri ile ilgilenir.EYALET YÖNETÄ°MÄ°1-ASKERÄ° VALÄ°:Şıhne yada melik2-mülki idareden sorumlu:Amid3-Mali iÅŸlere bakan:Amil4-Belediye baÅŸkanı gibi halk seçer:Reis5-Belediye iÅŸlerinden sorumlu:Muhtesip6-Postacı:Ulak7-Askeri ve ticari olarak korunması gereken yerlerde:Ribat(tahkimlihan)
AYRINTI:
*Sahil kentlerinin valilerine:Melik-üs-sevahil yada Emir—üs-sevahil
*Hükümdarın savaÅŸa gitmediÄŸi zamanlarda komutanlık yapan kiÅŸi:Emir-i sipehsalar
GULAM SÄ°STEMÄ°
Gazneliler,Büyük Selçuklular,Eyyubiler,Memlukler’de kullanıldı.Osmanlıdaki adı KAPIKULU sistemi idi.
ORDU
Hassa askerleri:Karahanlılarda özellikle.Ä°kta arazi alırlardı.sultan baÄŸlı özel birliklerdi.
Gulaman-ı Saray:DoÄŸrudan sultana baÄŸlı devÅŸirme sistemi.Yılda 4 kez BÄ°STGANÄ° adlı maaÅŸ alan ücretli askerlerdi.
Eyalet askerleri:Meliklerin ve eyalet valilerinin askerleriyle birlikte savaş zamanı orduya katılmasıdır.
Türkmenler:
Sipahiler:İkta sahiplerinin beslemek zorunda olduğu atlı askerlerdir.
Yardımcı kuvvetler:diÄŸer beylik yada devletlerden savÅŸ zamanı gönderilen ücretli askerler.
TOPRAK YÖNETÄ°MÄ°
1-MÄ°RÄ° ARAZÄ°
Mülkiyeti devlete kullanım hakkı halka ait arazilerdir.
a)Has arazi:Hükümdar ve ailesi için,geliri doÄŸrudan hazineye aktarılır.
b)Ä°kta arazi:Hassa ordusu mensupları,melik,emir ve komutanlara,yaptıkları hizmet karşılığı ayrılan topraklardır.Ä°kta arazi ölüm durumunda aynı görevi yapmak ÅŸartıyla oÄŸla bırakılabilirdi.Bu sistemi ilk uygulayan Büyük Selçuklu devletidir.Anadolu Selçuklu devletindede uygulanan sistem Osmanlı’da TIMAR sistemi olarak devam etmiÅŸtir.
c)Vakıf arazi
2-MÜLK ARAZÄ°
Hükümdar tarafından,yönetim ve askerlikte baÅŸarılı olmuÅŸ devlet adamlarına ayrılan arazilerdir.alınıp,satılabilir,miras bırakılabilir.
Ayrıntı:
*Türk Ä°slam devletlerinde din adamları ve devlet memurları toplumda ayrıcalıklı bir konuma sahipti.
*- lonca(ahilik) teşkilatı var.
HUKUK
1-ŞERİ HUKUK:Kadı.Sultan tarafından tayin edilen kadılar,Kadı el kudat denilen baş kadıya bağlıydılar.
2-ÖRFÄ° HUKUK:Emir-i dad.
*Ordu mensuplarının davaları KAZASKERLER tarafından görülürdü.
BÄ°LÄ°M VE SANAT
*Karahanlılar döneminde Buhara,Semerkant ve KaÅŸgar önemli kültür merkezleri olmuÅŸtur.
*Selçuklular döneminde ilk büyük medrese ,TuÄŸrul bey tarafından NiÅŸabur’da açıldı.
*Selçuklu veziri Nizamülmülk tarafından BaÄŸdat’ta yaptırılan Nizamiye Medresesi,dünyanın ilk üniversitesi olarak kabul edilir.
*Ömer Hayyam MelikÅŸah adına Celali Takvimini (meliki takvim) düzenlemiÅŸtir.
DÖNEMÄ°N BÄ°LÄ°M ADAMLARI
1-FARABÄ°(MUALLÄ°-Ä° SANÄ°)
2-BÄ°RUNÄ°
3-Ä°BN-Ä° SÄ°NA(AVÄ°CENNA)
4-GAZALÄ°
5-TABERÄ°
6-Ä°BNÄ° RÜÅžDÄ°
7-EL Ä°DRÄ°SÄ°
8-Ä°BNÜL HEYSEM
9-MUHYÄ°DDÄ°N ARABÄ°
10-Ä°BNÄ° FADLAN
DÖNEMÄ°N ÜNLÜ MÄ°MARÄ° ESERLERÄ°
KARAHANLILAR DÖNEMÄ°NDE;
Åžir kebi camii
Arap ata Türbesi
Balacı Hatun türbesi
Harekkan Kümbet
AyÅŸe Bibi türbesi
GAZNELÄ°LER DÖNEMÄ°NDE;
Zafer Kuleleri
LeÅŸker-i Bazar Ulu cami
Arusü2l Felek cami
BÜYÜK SELÇUKLULAR DÖNEMÄ°NDE;
Mescidi Cuma
Haydariye Mescidi
Sultan Sencer türbesi
Ä°mam Gazeli Türbesi
Ayrıntı:
*kervansaray mimarisi ilk defa Karahanlılar ve Gazneliler’de görülür.B.Selçuklu ve Anadolu Selçuklu döneminde en geliÅŸmiÅŸ haline ulaÅŸmıştır.
Benzer Yazılar
Etiketler: kültür ve uygarlık, türk islam devletleri
10linekpss.Com dosyalar üzerinde hiçbir hak iddia etmez. Dosyalar tamamen yayın evine aittir. Tanıtım amaçlı paylaşılmıştır. Kesinlikle ticari amaçla kullanılamaz. Lütfen dosyalara örnek olarak bakın ve orijinal baskılarını alın.